Çin’in Öncelikleri: BRICS’in Genişlemesi ve Küresel Güvenlik Girişimi

Bu çalışmada, Çin’in de üyesi olduğu BRICS’in genişlemesi konusu ile Çin tarafından önerilen “Küresel Güvenlik Girişimi” üzerinde durulacak ve her iki konunun birbirini tamamlayıcı özelliğine vurgu yapılacaktır.

BRIC (Brezilya, Rusya, Hindistan ve Çin) fikri ilk olarak, 2001 yılında, Goldman Sachs tarafından, önümüzdeki yarım yüzyıl boyunca küresel ekonomik eğilimleri tahmin etmek için, bir ekonomik modelleme çalışmasının parçası olarak tasarlanmıştır. BRIC kısaltması ilk kez, aynı yıl içinde -2001 yılında- Goldman Sachs tarafından, “Dünyanın Daha İyi Ekonomik BRIC’lere İhtiyacı Var” başlıklı 66 No’lu Küresel Ekonomi Belgesinde kullanılmıştır. BRIC Dışişleri Bakanları, 21 Eylül 2010’da New York’ta yaptıkları toplantıda, Güney Afrika’nın BRIC’e katılmaya davet edilebileceği konusunda mutabakata varmışlar ve Güney Afrika, 14 Nisan 2011’de, Sanya’daki 3. BRICS Zirvesi’ne katılmaya davet edilmiştir (Embassy of the People’s Republic of China in the Republic of South Africa).

Günümüzde, “Genişletilmiş BRICS / BRICS artı (BRICS Plus)” fikri, Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi tarafından, insanlık için paylaşılan bir geleceği inşa etmeye yönelik olarak, gelişmekte olan ülkeler arasında barış, kalkınma, eşitlik, adalet, demokrasi ve özgürlükleri daha da ilerletmek söylemiyle ortaya atılmıştır (Khan, 2022).  

Dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 42’sini, kara yüzeyinin yüzde 27’sini ve küresel GSYİH’nın yüzde 32’sini oluşturan BRICS ülkeleri, yukarıda da ifade edildiği gibi, Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika’dan oluşmaktadır. BRICS’e üye ülkeler, dünya genelinde geniş bir coğrafyaya -Asya, Pasifik, Afrika ve Güney Amerika- dağılmış durumdadır. 

BRICS, küresel ölçekte, çok taraflı işbirliğine ve çok kutuplu dünya düzenine bağlı olduğunu ifade etmektedir.  BRICS, Birleşmiş Milletler (BM) ilkelerine bağlılığını teyit ederken, BM’nin daha etkin bir yapıya kavuşturulması için kapsamlı bir reforma tabi tutulması gerektiğini de ileri sürmekte ve sürdürülebilir barış ve ortak refahın artırılmasına yönelik çaba gösterileceğini vurgulamaktadır (Joint Statement of the BRIC Countries’ Leaders, 2009).

Çin; uluslararası söylemin, gündem belirlemenin ve kural koymanın gücünü artırmak, daha kapsamlı bir küresel yönetişim sisteminin gelişimini desteklemek için, daha adil bir çerçevede ve daha geniş ölçekte işbirliğinin gerçekleştirilmesi gerektiğine inanmaktadır. Buna yönelik olarak, işbirliği ve kalkınmanın geliştirilmesi için, yükselen pazarlar ve gelişmekte olan ülkelere yönelik bir platform olarak “Genişletilmiş BRICS” gündeme getirilmektedir.

Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, BRICS ülkelerini, Soğuk Savaş zihniyetini reddetmeye, çatışmadan kaçınmaya ve küresel bir güvenlik topluluğu oluşturmak için birlikte çalışmaya davet etmektedir (Khan, 2022). 

Özellikle Rusya-Ukrayna Savaşı sonrasında, ABD tarafından izlenen, kutuplaşmayı andıran ve Hint-Pasifik bölgesindeki ülkeler arasında gruplaşmaya neden olan politikalar, Çin’de endişe yaratmaktadır. Bilindiği üzere, kutuplaşmaya tanık olunan Soğuk Savaş döneminde dünya, genel anlamda, müttefik ve düşman olarak bölünmüştü.

Çin; BRICS’in kutuplaşmayı önleyerek, bu tür zorluklarla başa çıkmada yapıcı rol oynayabileceğine ve uluslararası arenada olumlu bir güç olabileceğine inanmaktadır. Çin; yükselen ekonomilerin barış ve kalkınmayı teşvik etmek, adaleti desteklemek ve dünyada demokrasi ve özgürlüğü savunmak için, sorumluluk üstlenmeleri gerektiğini ifade ederek, BRICS’in, diğer büyük/yükselen ekonomileri üye olarak kapsayacak biçimde genişlemeye hazırlanması gerektiğini, ileri sürmektedir.

BRICS Dışişleri Bakanlarının ortak açıklamasında, genişleme süreciyle ilgili tartışmaların devam ettiği ve yeni üyeler için “yol gösterici ilkeler, standartlar, kriterler ve prosedürlerin” mevcut üyeler arasındaki görüşmelerle ortaya konulacağı, belirtilmektedir (Ministry of Foreign Affairs of the People’s Republic of China, 2020).

Arjantin’in, Çin’in daveti üzerine, BRICS’in bir sonraki zirvesine katılacağı ve BRICS’e üyelik konusunda istekli olduğu bilinmektedir (BRICS Information Portal, 2020). Arjantin de dâhil olmak üzere, dünya genelinde 20 büyük ekonomi arasında yer alan en az dört ülkenin, BRICS’e tam üyelik konusunda güçlü ilgi gösterdiğini iddia eden yaklaşımlar mevcuttur (Khan, 2022). BRICS’in mevcut beş ülkesi zaten G20 üyesidir.

BRICS’e dâhil olabilecek ülkelerin Dışişleri Bakanlarının katılımıyla 20 Mayıs 2022 tarihinde bir çevrimiçi toplantı düzenlenmiş ve bu toplantıya Arjantin, BAE, Endonezya, Kazakistan, Mısır, Nijerya, Senegal, S.Arabistan ve Tayland Dışişleri Bakanları katılmıştır (Silk Road Briefing, 2022). Olası bir BRICS genişlemesi, BRICS’in küresel etkisini artırırken, aynı zamanda, gelişmekte olan ülkelerin daha fazla temsil edilmesine de olanak sağlayabilir.

Başkan Xi tarafından önerilen “Küresel Güvenlik Girişimi”, bu bağlamda, önemli görülmelidir.  Girişim; uluslararası ilişkilerde çatışma, ittifak ve sıfır toplamlı yaklaşımı (bir ülkenin kazancının, rakibinin kaybının toplamına eşit olması) diyalog, ortaklık ve kazan-kazan yöntemiyle değiştirerek bir güvenlik çerçevesi oluşturmayı amaçlamaktadır (Khan, 2022).

Küresel Güvenlik Girişimi, özünde güvenlik, ekonomi ve egemenliği önemseyen bütünsel ve kapsamlı yeni bir güvenlik sistemi olarak sunulmaktadır. Bu çerçevede, Küresel Güvenlik Girişiminin taahhütte bulunduğu altı konu, aşağıdaki gibi özetlenebilir (Ministry of Foreign Affairs of the People’s Republic of China, 2022):

-Ortak, kapsamlı, işbirliğine dayalı ve sürdürülebilir bir güvenlik vizyonuna sahip olmak;

-Tüm ülkelerin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı göstermek;

-BM Şartı’nın amaç ve ilkelerine bağlı kalmak;

-Tüm ülkelerin meşru güvenlik kaygılarını ciddiye almak;

-Ülkeler arasındaki farklılıkları ve anlaşmazlıkları diyalog ve görüşmeler yoluyla barışçıl bir şekilde çözmek; 

-Geleneksel ve geleneksel olmayan alanlarda güvenliği sürdürmeye bağlı kalmak.

BRICS’in genişlemesi ve Küresel Güvenlik Girişimi, küresel düzeyde sürdürülebilir kalkınma ve daha adil bir güvenlik sistemi için birbiriyle ilintili yaklaşımlar olarak dikkat çekmektedir. Her iki girişimin Çin’den gelmesi, konunun önemini daha da artırmaktadır. ABD, AB ve Birleşik Krallık’ın dünya genelinde müttefiklerini/ortaklarını artırmaya yönelik girişimlerine karşı, Çin’in öncelik verdiği BRICS’in genişlemesi ve Küresel Güvenlik Girişiminin Batıya karşı dengeleyici bir tablo yaratıp yaratamayacağı önümüzdeki dönemde belirginleşecektir.

Küresel Güvenlik Girişimi, müteakip çalışmalarımızda ayrıntılı olarak incelenecektir.

KAYNAKÇA

BRICS Information Portal. (May 20, 2022). Argentina Will Take Part in the BRICS Summit at the Invitation of China.

BRICS Joint Statement on “Strengthen BRICS Solidarity and Cooperation, Respond to New Features and Challenges in International Situation” 2022-05-20.

Embassy of the People’s Republic of China in the Republic of South Africa. About BRICS

Joint Statement of the BRIC Countries’ Leaders (Yekaterinburg, Russia, June 16, 2009)

Khan, Mehmood Ul Hassan. (June 13, 2022). China Daily Global

Ministry of Foreign Affairs of the People’s Republic of China. (May 19, 2022) Global Security Initiative – China’s Latest Contribution to Peace and Development in a Changing World (From Chinese Embassy in the Federal Republic of Somalia)

Silk Road Briefing. (May 23, 2022). Foreign Ministers Hold BRICS Plus Expansion Discussions

2 yorum

  1. Ülkelerin güvenliği ve buna karşı tehditleri önceden öngörerek önleyici tedbirleri almak kırmızı kitaplarının ilk paragrafı olduğu bir gerçektir. Dünya nüfusunun % 42 ‘si yüzölçümü olarak % 27 ‘si GSYİH %32 ‘si etkileyici bu rakamlar daha adil bir düzenin sağlanması, gündem belirleyici olma gibi amaçları gerçekleştiririmi şu an iddialı söylemler lakin büyük abinin karşısına bir güç olarak gelmesi de denge açısından gerekli diye düşünüyorum. Almanya ve Japonya hala baskı altında.

  2. Bir tarafta BRIC ve Şanghay Beşlisi vb yapılanmalar, diğer tarafta yeni Atlantik Bloğu (NATO) yapılanma çalışmaları…Diyalektik temeldeki bakış açısıyla bakılırsa, bu durumda “Sentez” nedir, ne olmalıdır ya da var mıdır?

    Yazı için teşekkürler..

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*