Ülkelerin Askeri Harcamaları ve Sağlanamayan Kalıcı Barış ve Güvenlik

Bu çalışmada, Stokholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü (Stockholm International Peace Research Institute-SIPRI) verileri esas alınarak, yılda 10 milyar ABD dolarından fazla askeri harcama yapan ülkeler ortaya konulacak, elde edilen bilgiler, dünya genelinde kalıcı barış ve güvenlik bağlamında değerlendirilecektir.

Sıra NoÜlkeAskeri harcama (Milyon ABD Doları)Askeri harcamanın GSMH’ya oranı (%)
1ABD7782323.7
2Çin2523041.7
3Hindistan728872.9.
4Rusya617134.3
5İngiltere592382.2
6Suudi Arabistan575198.4
7Almanya527651.4
8Fransa527472.1
9Japonya491491
10Güney Kore457352.8
11İtalya289211.6
12Avustralya275362.1
13Kanada227551.4
14İsrail217045.6
15Brezilya197361.4
16Türkiye177252.8
17İspanya174321.4
18İran158252.2
19Polonya130272.2
20Hollanda125781.4
21Tayvan121551.9
22Singapur108563.2
23Pakistan103764

Kaynak: SIPRI (2021). Military expenditure by country, in constant (2019) US$ m., 1988-2020.; SIPRI. (2021). Military expenditure by country as percentage of gross domestic product, 1988-2020.  (Çizelge, belirtilen kaynaklardan yararlanarak yazar tarafından oluşturulmuştur.) 

SIPRI’nin verilerine göre, 2020 itibarıyla, dünya genelinde, yılda 10 milyar ABD dolarından fazla askeri harcama yapan 23 ülkenin dünya sıralamasındaki yeri, askeri harcama tutarı ve askeri harcama tutarının Gayrı Safi Milli Hasılaya (GSMH) oranı yukarıdaki çizelgede belirtilmiştir. En fazla askeri harcama gerçekleştiren ülkelerin, dünya genelinde bölgelere göre dağılımı ise aşağıdadır: 

BölgeÜlke sayısıÜlkeler
Kuzey Amerika2ABD, Kanada
Asya-Pasifik8Çin, Hindistan, Japonya, G.Kore, Avustralya, Tayvan, Singapur, Pakistan
Avrasya1Rusya
Avrupa8İngiltere, Almanya, Fransa, İtalya, Türkiye, İspanya, Polonya, Hollanda
Ortadoğu3Suudi Arabistan, İsrail, İran
Güney Amerika1Brezilya

Dünya genelinde bölgeleri keskin hatlarla ayırmak mümkün olmadığından, belirtilen bölgelerde yer alan ülkeler çizelgede ayrıca belirtilmiştir. 55 ülkeye ev sahipliği yapan Afrika kıtasından hiçbir ülke, yılda 10 milyar ABD dolar askeri harcamaya ulaşamadığından, bu dağılımda Afrika kıtasına yer verilmemiştir; Güney Amerika’dan ise, sadece bir ülkeyi, dünya genelinde 15. sırada bulunan Brezilya’yı, görmek mümkündür. Kuzey Amerika, Asya-Pasifik, Avrasya ve Avrupa en fazla askeri harcama yapan ülkelerin bulunduğu bölgeler olarak dikkat çekmektedir. Asya-Pasifik bölgesinde yer alan Kuzey Kore’ye ait verilerin tespit edilemediği de belirtilmelidir.

Çizelgede, 778 milyar dolardan fazla askeri harcamasıyla birinci sırada olan ABD’nin, sıralamada kendisinden hemen sonra gelen Çin’in 3 katını aşan askeri harcama gerçekleştirdiği görülmektedir. Bir başka ifadeyle, ABD, sıralamada kendisinden sonra gelen 11 ülkenin toplamından daha fazla askeri harcama yapmaktadır. 

Bu çizelgede, askeri harcamasının GSMH’sına oranı %2.5’tan fazla olan ülke sayısı dokuzdur. Bunlardan ABD, Rusya, Suudi Arabistan, İsrail, Singapur ve Pakistan’ın GSMH’larına göre askeri harcama oranlarının oldukça yüksek olduğu dikkat çekmektedir. Üzerinde durulması gereken bir başka husus, GSMH’sı yüksek olan ülkelerin, GSMH’larına göre askeri harcama oranları düşük olsa dahi, GSMH’larının yüksek olması nedeniyle, askeri harcama için önemli kaynak ayırdıkları gerçeğidir. 

1945’te kurulan BM’nin statüsüne göre, uluslararası anlaşmazlıklarda kuvvet kullanmak ve kuvvet kullanma tehdidinde bulunmak, meşru müdafaa ve BM Güvenlik Konseyi kararlarına katılım dışında yasaklanmış olmasına rağmen, ülkelerin askeri harcamalarının, bu durumları karşılamanın ötesinde, oldukça yüksek olduğu görülmektedir. Bir ülkenin askeri harcamasının yüksek olması, o ülkenin tehdit algılamasının arttığına işaret edeceği gibi, ilgili ülkenin tehdit üretme potansiyelini de göstermektedir. İlave olarak, BM statüsü ile savaş yasaklanmasına rağmen bu oranda silahlanma, insanlığın kalıcı barışı sağlama konusunda yeterince başarılı olamadığının da bir göstergesi olarak kabul edilmelidir. Yaşanan krizler, çatışmalar ve savaşlar bu iddiayı doğrular niteliktedir. Örnek olarak; Soğuk Savaş sonrasında, sadece Afrika kıtasında, 1991-2008 yılları arasında 33 Afrika ülkesinde silahlı çatışma yaşandı. Afrika kıtasından örnek vermeye devam edecek olursak, 2012’de Sahra altında yer alan 34 ülkede, şiddet içeren çatışmalar görüldü (Karagül ve Arslan, 2014). 

Bu noktada, dünyayı şekillendirmeye yönelik çaba gösteren büyük güçlere de bir hatırlatma yapmak gerekmektedir. Sadece maddi kapasite ile küresel ve bölgesel düzeyde kalıcı barış ve güvenliğin sağlanamayacağını, halen devam eden Rusya-Ukrayna Savaşı bir kez daha göstermiştir. Dünyayı şekillendirmeye çalışan güçler, maddi kapasitenin yanı sıra, ortak değerler ekseninde bir uluslararası düzen kurulması gerektiğine yönelik yeni yaklaşımlar geliştirmek zorunda olduklarını, artık anlamak durumundadırlar. Aksi takdirde, ülkelerin -kimi zaman objektiflikten uzak biçimde- karşılıklı tehdit algılamalarından kaynaklanan silahlanma yarışı, sonu gelmez bir döngü ile devam edecek ve insanlık, silah sanayisine egemen olan yapıların daha çok kazanması için enerjisini ve kalıcı barış umudunu tüketmeyi sürdürecektir. 

I. Dünya Savaşında, savaş alanında görülen traktöre benzer tasarımlarıyla askerleri güldüren tanklardan sonra, yaklaşık yüz yıl içinde, kıtalararası kullanılabilen, nükleer başlık taşıyan füzelere, bilgisayar desteği ile isabet oranı yüzde yüze çıkan silah sistemlerine ulaşıldı. Denizin altı, su üstü, kara, hava ve uzay, harekât alanlarına dönüştü. 2020 itibarıyla dünya genelinde yapılan askeri harcamaların toplam tutarı, yaklaşık iki trilyon ABD dolarına ulaştı. Silah sanayinin gelişmesi konusunda oldukça mesafe kat eden insanlık, çatışma çözümü ve uzlaşma konusunda gelişme gösterebilmek için daha çok çaba sarf etmelidir. Bu kapsamda, Rusya-Ukrayna savaşının hatırlatması gereken ve genellikle ihmal edilen konu, çok geç olmadan, dünya genelinde silahlanmanın nasıl kontrol atına alınabileceği sorusuna yanıt bulmak, olmalıdır. 

KAYNAKÇA    

Karagül, S. ve Arslan, İ. (2014). Afrika’da Barış ve Güvenliğin İnşasında Kıtasal Yaklaşım: Afrika Barış ve Güvenlik Mimarisi. Güvenlik Stratejileri Dergisi. Yıl: 10, Sayı: 19, İstanbul: Stratejik Araştırmalar Enstitüsü.

SIPRI. (2021). Military expenditure by country as percentage of gross domestic product, 1988-2020.

SIPRI. (2021). Military expenditure by country, in constant (2019) US$ m., 1988-2020. 

1 yorum

  1. “İnsanları mutlu edeceğim diyen onları birbirine boğazlatmak, insani olmayan ve son derece üzücü olan bir sistemdir.
    İnsanları mutlu edecek tek vasıta, onları birbirlerine yaklaştırarak, onlara birbirlerini sevdirerek, karşılıklı maddi ve manevi ihtiyaçlarını karşılamaya yarayan hareket ve enerjidir.
    Dünyanın barışı içinde insanlığın gerçek mutluluğu, ancak bu yüksek ideal yolcularının çoğalması ve başarılı olmasıyla mümkün olacaktır.
    K. ATATÜRK
    1931 (Atatürk’ün S.D.II, s. 273)

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*